خبرگزاری حوزه| تعلیم و تربیت دینی از بنیادیترین عرصههای شکلدهی به انسان و جامعه اسلامی است؛ عرصهای که نمیتوان آن را صرفاً به انتقال مفاهیم آموزشی محدود کرد، بلکه هدف آن باید رشد، تعالی و تربیت انسان بر پایه مبانی دینی باشد. از این منظر، تولید دانش در حوزه تعلیم و تربیت اسلامی زمانی میتواند اثرگذار باشد که از مرحله نظریهپردازی عبور کرده و به عرصه عمل و نیازهای واقعی جامعه راه پیدا کند.
در همین راستا، اخذ مجوز علمی ـ پژوهشی برای فصلنامه «تربیت متعالی» را میتوان گامی مهم در تقویت مطالعات بنیادین و کاربردی تعلیم و تربیت دینی از سوی حوزه دانست. این فصلنامه با تغییر رویکرد و تمرکز بر اسلامیسازی مباحث تعلیم و تربیت، تلاش دارد نظریهها و مبانی اسلامی را بیش از گذشته وارد فضای علمی این حوزه کند و میان اندیشه و عمل تربیتی پیوند برقرار سازد.
توجه به اندیشههای تربیتی رهبر معظم انقلاب، سند تحول بنیادین آموزش و پرورش، ارتقای دانش و مهارت معلمان و پاسخگویی به مسائل روز جامعه، از جمله محورهایی است که میتواند این مسیر را به نتیجه برساند.
ارتقای «تربیت متعالی» به سطح علمی ـ پژوهشی، در حقیقت فرصتی برای تعمیق گفتمان تعلیم و تربیت اسلامی و تبدیل پژوهشهای علمی به راهکارهای عملی برای نظام آموزشی کشور است.
حجت الاسلام و المسلمین سید صمد موسوی، مدیر مسئول فصلنامه «تربیت متعالی» در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه، ضمن تبیین بخش های مختلف این نشریه به تشریح برخی مباحث مرتبط با مقوله تربیت متعالی پرداخته است که در ادامه مشروح آن را ملاحظه میفرمایید؛
بهتازگی مطلع شدیم که فصلنامه «تربیت متعالی» موفق به دریافت مجوز علمی ـ پژوهشی شده است. در اینباره توضیح بفرمایید که این فصلنامه از چه زمانی فعالیت خود را آغاز کرده است؟ سپس انشاءالله به این بحث خواهیم رسید که این مجله از چه بخشهایی تشکیل شده است. لطفاً توضیحاتی نیز برای مخاطبان حوزوی ما ارائه بفرمایید.
بسمالله الرحمن الرحیم. ضمن تشکر از زحمات شما عزیزان و تلاشهایی که متقبل میشوید، شهادت قائد شهید و بزرگوارمان، حضرت آیتالله العظمی خامنهای را تسلیت عرض میکنم. انشاءالله مسیر مقاومتی که ملت مبعوث، مسئولان محترم و نظامیان عزیز ما در پیش گرفتهاند، منجر به پیروزی جبهه حق شود و آرمانهای حضرت آقا، که همان تمدن نوین اسلامی است، انشاءالله با رهبری رهبر عزیزمان، خلف صالح حضرت آقا، آیتالله العظمی سیدمجتبی خامنهای، محقق شود.
فصلنامه «تربیت متعالی»، فصلنامهای است که در مرکز تربیت معلم مبلغ حوزههای علمیه شکل گرفت و از سال ۱۴۰۱ انتشار خود را آغاز کرده است. بحمدالله در این سه سال اخیر، شمارههای متعددی از این فصلنامه منتشر شده است.
دو سال قبل، در شورای اعطای مجوزهای مرکز مدیریت حوزههای علمیه، بحمدالله توانستیم مجوز علمی ـ ترویجی را کسب کنیم و مقرر شد به مدت یک سال با مجوز علمی ـ ترویجی فعالیت خود را ادامه دهیم و پس از یک سال، ارزیابی شود که آیا این مجوز علمی ـ ترویجی تمدید شود یا خیر.
ما سال گذشته دو شماره از فصلنامه، یعنی شمارههای یازدهم و دوازدهم، را منتشر و در زمان مقرر ارائه کردیم. بحمدالله در ارزیابیهای انجامشده، نهتنها رتبه علمی ـ ترویجی ما تثبیت شد، بلکه یک رتبه بالاتر نیز به ما اعطا شد و مجوز علمی ـ پژوهشی بحمدالله صادر شد و اخیراً نیز ابلاغ شده است.
الحمدلله فصلنامه «تربیت متعالی» که در عرصه تعلیم و تربیت دینی و اسلامی فعالیت میکند ـ که در ادامه توضیحات و محورهای آن را خدمتتان عرض خواهم کرد ـ توانست این مجوز را دریافت کند و مسیر جدیدی برای مطالعات بنیادین در عرصه تعلیم و تربیت دینی گشوده شد.
درباره بخشهای مختلف فصلنامه و اینکه آیا هیئت تحریریه ثابت دارید یا خیر، همچنین درباره نویسندگان و پژوهشگران حوزوی که با شما همکاری دارند و اساساً افرادی که بخواهند در این حوزه تخصصی با شما همکاری کنند، بفرمایید که از چه روشهایی میتوانند با فصلنامه همکاری داشته باشند.
ابتدا درباره اعضای هیئت تحریریه توضیح میدهم. ما بحمدالله ارتباط وسیع و گستردهای با بزرگان عرصه تعلیم و تربیت داریم و تقریباً با توجه به اینکه بنده تا چند وقت پیش در مرکز تربیت معلم حضور داشتم و مسئولیت و خدمتگزاری داشتم، با ۵۵ نفر از بزرگان و کارشناسان عرصه تعلیم و تربیت ارتباط مستمر داشتیم.
هنگامی که میخواستیم هیئت تحریریه را شکل دهیم، باید افرادی را انتخاب میکردیم که چند ویژگی داشته باشند. نخست اینکه در بحث تعلیم و تربیت تخصص داشته باشند. مرکز تربیت معلم و ارتباط مستقیم آن با معلمان و طلاب معلم، اقتضا میکرد که اعضای هیئت تحریریه در عرصه تعلیم و تربیت رسمی نیز تخصص داشته باشند.
از سوی دیگر، باید بر گفتمان اسلامی مسلط باشند؛ چراکه ما فصلنامه «تربیت متعالی» را داشتیم و اساساً تعریف «تربیت متعالی» خود یک مسئله است. مقالاتی نیز در همین زمینه تدوین شده است که اساساً تربیت متعالی چیست. اگر بخواهیم در یک جمله بیان کنیم، تربیت متعالی تربیتی است که به مبانی دینی متصل میشود و ما با اتکا به مبانی و مبادی دینی آن را دنبال میکنیم. بنابراین، اعضای هیئت تحریریه باید بر مبانی دینی نیز تسلط داشته باشند.
این ویژگیهای خاص، در کنار ویژگیهایی قرار میگیرد که در آییننامههای مرکز مدیریت حوزههای علمیه نیز پیشبینی شده است؛ از جمله اینکه افراد باید دارای رتبههای علمی خاص باشند، یا از فضلای حوزوی باشند و یا حداقل در سطح دانشیاری قرار داشته باشند. همچنین نباید در بیش از چهار فصلنامه عضویت داشته باشند.
این مسئله کار را بسیار دشوار میکند؛ چراکه متخصصان تعلیم و تربیت اسلامی و دینی ما تعداد زیادی نیستند. معمولاً همین افراد نیز در فصلنامههای مختلف حضور دارند و از ظرفیت آنان استفاده میشود و معمولاً افرادی هستند که دیگر امکان حضورشان در تعداد بیشتری از فصلنامهها وجود ندارد.
بنابراین، با وجود گستردگی ارتباطات و بررسیهای انجامشده، در نهایت به حدود ۱۰ نفر از بزرگان رسیدیم که بهعنوان اعضای هیئت تحریریه فصلنامه فعالیت کنند. غالباً این افراد دارای تخصص، زمینه علمی و سابقه فعالیت در این حوزه هستند.
سردبیر فصلنامه ما حضرت حجتالاسلام والمسلمین دکتر محمدرضا موسوینسب هستند که چون عضو هیئت علمی مؤسسه امامخمینی(ره) هستند، در عرصه روانشناسی تربیتی صاحبنظرند و مقالات پژوهشی متعددی نیز داشتهاند. بحمدالله ایشان همراه ما بودهاند.
ما باید افرادی را انتخاب میکردیم که علاوه بر تخصص علمی، فرصت و وقت کافی برای همکاری و کمک به فصلنامه نیز داشته باشند.پس از ایشان، جناب استاد سیداحمد رهنمایی را داریم که شما نیز ایشان را میشناسید. ایشان نیز دانشیار مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی هستند. با توجه به شناختی که از ایشان داریم، هم در بحث فلسفه و هم در عرصه تعلیم و تربیت صاحبنظر هستند و رشته دکتری ایشان نیز متناسب با این مسئله است.
جناب استاد علینقی فقیهی هستند که ایشان استاد تمام دانشگاه قم هستند و اخیراً به مرتبه استادی نائل شدهاند. ایشان از چهرههای شناختهشده در عرصه تعلیم و تربیت هستند که قبول زحمت کردند و با ما همکاری دارند.
استاد محمدجواد فلاح را نیز در هیئت تحریریه داریم که ایشان دانشیار دانشگاه معارف اسلامی هستند و در گروه مدرسان معارف اسلامی نیز نقش دارند.جناب استاد محمود نوذری نیز از دیگر اعضای هیئت تحریریه هستند. ایشان از بزرگان و پیشگامان تعلیم و تربیت اسلامی و از چهرههای شناختهشده این عرصه هستند و در پژوهشگاه حوزه و دانشگاه حضور دارند.
جناب استاد هادی حسینخانی نیز از دیگر اعضای هیئت تحریریه هستند. ایشان معاونت تعلیم حوزه را بر عهده داشتهاند و در مؤسسه امام خمینی نیز حضور دارند و عضو هیئت تحریریه هستند.
جناب استاد هادی رزاقی نیز از دیگر اعضای هیئت تحریریه هستند که در زمینه فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی فعالیت کردهاند و استادیار مؤسسه آموزش عالی هستند.
جناب آقای پوراکبر کرمانی نیز از فضلای حوزه هستند که در زمینه اصول و مباحث مرتبط با تعلیم و تربیت فعالیت کردهاند.آقای محمدزاده نیز در زمینه تربیت اسلامی فعالیت کردهاند و استاد دانشگاه فرهنگیان هستند.
این افراد تقریباً پس از یک فرایند انتخاب، از میان جمعی بیش از ۵۰ نفر، سپس ۲۵ نفر و در نهایت به این ۱۰ نفر رسیدند که هیئت تحریریه فصلنامه را تشکیل میدهند. در مباحث مختلف نیز این افراد در کنار ما هستند و بحمدالله هیئت تحریریه ما مورد تأیید نیز قرار گرفته است.
در زمینه ارتباط با نویسندگان نیز باید عرض کنم که نویسندگان ما معمولاً اساتید و فضلای حوزه هستند. برای مثال، در همین فصلنامه، در شمارههای یازدهم و دوازدهم، تقریباً ۱۳ مقاله داشتیم که از این تعداد، حدود هفت مقاله بهصورت تکنویسنده بود. این مقالات توسط افرادی مانند استاد پاک، استاد رضایی اصفهانی و استاد ساجدی ارائه شده بود و از هر یک از این بزرگواران مقالهای بهصورت مستقل داشتیم.
برخی مقالات نیز بهصورت دونفره ارائه شده بود؛ برای مثال، یک استاد در کنار یکی از دانشجویان یا استادیاران خود مقاله را تدوین کرده بود.
بحمدالله این مربوط به زمانی است که فصلنامه ما دارای رتبه علمی ـ ترویجی بود و معمولاً برای انتشار مقالات در مجلات علمی ـ ترویجی استقبال چندان گستردهای وجود ندارد. انشاءالله با توجه به اینکه فصلنامه اکنون به رتبه علمی ـ پژوهشی ارتقا پیدا کرده است، استقبال خوبی خواهیم داشت و کیفیت مقالات ما نیز انشاءالله بالاتر خواهد رفت.
ما با چند دسته از اساتید ارتباط داریم. یکی از این گروهها، فضلا و بزرگان حوزوی هستند؛ هم از اعضای جامعه مدرسین در میان آنان داریم و هم از بزرگان و اساتید سطوح عالی حوزه، بهویژه افرادی که دغدغه تعلیم و تربیت دارند.
گروه دیگر، طلاب و معلمان آموزش و پرورش هستند. نکتهای که در این زمینه وجود دارد این است که بر اساس آمارهایی که در اختیار داریم، بیش از 120 طلبه معلم در سطح چهار یا دارای مدرک دکتری شناسایی کردهایم که اهل قلم نیز هستند.
البته بهجز این افراد، تعداد زیادی از طلاب را نیز داریم که یا در سطح چهار تحصیل کردهاند و یا مدرک دکتری گرفتهاند، اما فعالیت پژوهشی چندانی ندارند و بیشتر در حوزه آموزش فعالیت میکنند.
در مجموع، حدود ۱۲۰ نفر از طلاب را شناسایی کردهایم که یا دارای سطح چهار هستند و یا مدرک دکتری دارند، در آموزش و پرورش مشغول به فعالیت هستند و اهل قلم نیز محسوب میشوند. ما این افراد را شناسایی کردهایم و معمولاً با آنان نیز ارتباط داریم.
اعضای هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان نیز از دیگر گروههایی هستند که با آنان ارتباط داریم. شاید نزدیک به ۴۵ درصد مقالات ما را اساتید دانشگاه فرهنگیان مینویسند. بسیاری از اعضای هیئت علمی این دانشگاه طلبه و اهل قلم هستند و اتفاقاً در مباحث روشی و حتی مباحث بنیادین نیز نقش دارند و ما از ظرفیت آنان استفاده میکنیم.
همچنین با اساتید و کارشناسان علوم تربیتی در مراکز مختلف، مانند مؤسسه امام خمینی، پژوهشکده حوزه و دانشگاه، پژوهشگاه فرهنگ و معارف قرآن و دانشگاههای مختلف، مانند دانشگاه شهید بهشتی، در زمینه مباحث گوناگون ارتباط داریم.
با انجمنهای علمی، مانند انجمن تعلیم و تربیت، نیز ارتباط داریم. برای مثال، با جناب استاد دکتر زارعان و مجموعه ایشان ارتباط داریم و حتی با این مجموعه تفاهمنامه نیز داریم. با جامعهالمصطفی و بخشهای علمی آن، مجتمع قرآن و مجموعههای مرتبط نیز ارتباط داریم و بهتدریج این ارتباطات در حال گسترش است.
این مجموعه ارتباطات مربوط به دورهای بوده است که فصلنامه ما رتبه علمی ـ ترویجی داشت. اکنون که فصلنامه به رتبه علمی ـ پژوهشی ارتقا پیدا کرده است، در همین چند روزی که هنوز این خبر بهصورت گسترده اطلاعرسانی نشده، چندین مرکز و مجموعه علمی و همچنین بزرگان علمی با ما تماس گرفته و درخواست کردهاند که جلساتی برگزار کنیم.
ما نیز انشاءالله آمادگی داریم و از همینجا اعلام میکنیم که با هر مرکز علمی و پژوهشی که دغدغه تعلیم و تربیت دینی دارد، آمادگی همکاری داریم و میتوانیم فعالیتهای مشترک و کارهای پژوهشی مشترکی را دنبال کنیم.
نکتهای که به ذهن من رسید، همین بحث تعامل با مراکز بود که به آن اشاره فرمودید. به هر حال، شما تجربه و یک تجربه زیسته در فضای علمی دارید و در مراکز مختلف حضور داشتهاید. برای اینکه یک مجله علمی ـ ترویجی، زمانی که وارد عرصه پژوهشی میشود، بتواند موفقتر عمل کند، از نگاه خودتان چه نکات و مؤلفههایی به ذهنتان میرسد؟ همچنین برنامه خودتان چیست تا انشاءالله مجله «تربیت متعالی» هم بهتر دیده شود و هم از نظر علمی غنای بیشتری پیدا کند و بتواند برای اساتید، هدف و جایگاه مناسبی داشته باشد؟
وقتی فصلنامه را شکل دادیم، پیش از آن رویکردی وجود داشت که بیشتر از مقالاتی استفاده میکردند که نگاههای علمیِ متمایل به سکولار داشتند؛ یعنی علم و دانش را بیشتر با همان رویکرد خاص دنبال میکردند. ما از همان زمانی که مسئولیت فصلنامه را بر عهده گرفتیم و حتی زمانی که مجوز را دریافت کردیم، تصمیم گرفتیم تغییر رویه و تغییر ذهنیت داشته باشیم و نگاه و رویکرد فصلنامه را تغییر دهیم.
البته پیش از ما نیز یک تیم دیگری مسئولیت را بر عهده داشت. بله، رویکرد و راهبردها را تغییر دادیم و تیم دیگری روی کار آمد. ترکیب هیئت تحریریه پیشین نیز بهعنوان مثال، حدود ۸۰ تا ۹۰ درصد از دوستان هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان بودند و رویکردی که وجود داشت، بیشتر بر نگاههای آموزشی متمرکز بود.
ما آمدیم تغییراتی در هیئت تحریریه ایجاد کردیم و نگاه و راهبرد فصلنامه را به سمت اسلامیسازی بردیم. به هر حال، در حوزه تعلیم و تربیت، مقالات و فصلنامههای فراوانی وجود دارد که به مباحث مختلف و نظریههای گوناگون غربی میپردازند. آن چیزی که باید در این عرصه بسط داده و گسترش پیدا کند، نظریات اسلامی است و این بخش، جای خالی داشت.
حتی برای مثال، ما مقالاتی را که در یکی دو شماره نخست منتشر شده بود، کنار گذاشتیم. ما یکی دو شماره داشتیم که در آنها نظریات مختلف، مانند نظریات پاولوف و دیگران، مطرح شده بود. ما این رویکرد را کنار گذاشتیم و گفتیم این مباحث، مباحث خوبی هستند، اما جای دیگری نیز برای پرداختن به آنها وجود دارد.
این مقالات، برای مثال، ممکن است در حوزه روانشناسی محض یا تعلیم و تربیت محض باشند و اگر این مباحث در این فصلنامه نیز کار نشوند، فصلنامههای دیگری هستند که تعداد آنها نیز بسیار زیاد است و میتوانند به این موضوعات بپردازند. در حوزه تعلیم و تربیت نیز فصلنامههای متعددی داریم و فهرست بلندبالایی، هم در وزارت آموزش و پرورش و هم در مجموعههای حوزوی، در این زمینه وجود دارد.
اما فصلنامهای که متولی تعلیم و تربیت اسلامی شده و به دنبال ترویج فرهنگ پژوهش و مباحث دینی است، باید رویکرد خود را کاملاً اسلامی کند. بنابراین، ما مبنا را بر اسلامیسازی فصلنامه و مباحث آن قرار دادیم.
در کنار این رویکرد، اگر کسی بخواهد از نظریات دیگر نیز استفاده کند، این امکان وجود دارد؛ اما ما فضا و رویکرد را تغییر دادیم. در گذشته، نظریهای مطرح میشد و در ادامه، معین و مؤید آن از منظر اسلامی ارائه میشد؛ اما ما این روند را برعکس کردیم. ما آمدیم گفتیم که در مباحث مختلف، نظریات اسلامی داریم و باید این نظریات مورد توجه و بررسی قرار گیرند.
از همین رو، عنوان «تربیت متعالی» شکل گرفت؛ تربیتی که به دنبال رشد و تعالی انسان است و با همان فلسفه متعالیهای که در مباحث مختلف از آن استفاده میشود، ارتباط دارد. این اتفاق بحمدالله رخ داد و اعضایی نیز که در هیئت تحریریه داشتیم، وارد این مسیر شدند.
نکته بعدی این است که در فصلنامه، مقالات منتشر میشود؛ اما سؤال این است که ما چرا به دنبال این هستیم که بتوانیم راهی پیدا کنیم تا نظرات بنیادین را از عرصه پژوهش و ارتکازات ذهنی، وارد عرصه عمل تربیتی کنیم؟ بنابراین، کاربردیکردن نظریات برای ما اهمیت بسیاری دارد.
این کار بسیار دشواری است. حتی حضرت آیتالله اعرافی نیز زمانی که نخستین شماره فصلنامه را خدمت ایشان ارسال کردیم، فرمودند که این مباحث اندیشهای و بنیادی باید به سمت کاربردیشدن نیز سوق داده شود.
این کار، کار بسیار دشواری است. از این رو، ما در اینجا اقدام دیگری نیز انجام دادیم و در کنار این فصلنامه، مجوز یک فصلنامه دوم را نیز دریافت کردیم که مقدمات آن در حال انجام است و با عنوان «پژوهشهای کاربردی در تربیت اسلامی» فعالیت خواهد کرد.
کارهای این فصلنامه نیز انجام شده، سردبیر آن انتخاب شده و فعالیتهای مربوط به آن در حال انجام است. بنابراین، ما دو فصلنامه را در کنار یکدیگر خواهیم داشت که به یکدیگر کمک کنند و در مجموع، یک مجموعه پژوهشی و کاربردی را شکل دهند.
در فصلنامه دوم، روشها نیز مورد بررسی قرار خواهد گرفت؛ یعنی بیشتر بر مباحث روشی تمرکز خواهد شد، حتی اگر آن مباحث لزوماً دارای یک مبنای خاص نباشند.در زمینه تولید علم در عرصه دانش تربیت اسلامی نیز ما مبتنی بر سند تحول بنیادین آموزش و پرورش حرکت میکنیم. برای ما، آموزش و پرورش طرف اصلی و مخاطب مهم است و بیشتر کسانی که با ما ارتباط دارند، معلمان آموزش و پرورش هستند.
هنگامی که قرار است تحول ایجاد کنیم، باید دو کار را انجام دهیم. یکی از این موارد، اندیشه امام شهید برای ما بسیار مهم بود. از همین رو، دو یا سه شماره از فصلنامه ما بهصورت ویژه به اندیشه تربیتی مقام معظم رهبری اختصاص یافت و در شمارههای بعدی نیز این مسیر را ادامه خواهیم داد.
در واقع، مبانی اندیشه تربیتی حضرت آقا، مبانی قرآنی حضرت آقا و مبانی سیاسی ایشان، در کنار موضوعات دیگر مورد توجه ما قرار گرفته است.
در کنار این موضوع، سند تحول بنیادین آموزش و پرورش نیز برای ما یک اصل بود؛ چراکه این سند نیز از مهمترین موضوعات مورد دغدغه حضرت آقا بوده است. بنابراین، این مسئله نیز برای ما بهعنوان یک اصل مورد توجه قرار گرفت.
بنابراین، با تکیه بر این دو مبنا، کار را آغاز کردیم و مقالاتی را در این زمینهها در دستور کار قرار دادیم که بتواند به اجرای سند تحول بنیادین آموزش و پرورش کمک کند. اینکه این مبانی چیست و برای تحقق آنها چه اقداماتی باید انجام داد، از جمله مباحثی است که عرض کردم و طبیعتاً کار دشواری نیز محسوب میشود.
از سوی دیگر، ما باید به ارتقای مهارتهای معلمی نیز توجه داشته باشیم. به هر حال، تعداد قابل توجهی از طلاب ما در آموزش و پرورش بهعنوان معلم فعالیت میکنند. آمار دقیق آن را مسئولان مربوطه باید اعلام کنند، اما به هر حال تعداد قابل توجهی از طلاب در کسوت معلم در آموزش و پرورش حضور دارند.
این افراد باید از نظر دانش و مهارت، دست پُری داشته باشند. ما نیز باید در این زمینه کمک کنیم. دغدغه ما این است که بتوانیم شرایطی فراهم کنیم که هم مهارتهای طلاب و معلمان ما افزایش پیدا کند و هم دانش آنها ارتقا یابد.
البته منظور ما صرفاً معلمان طلبه نیستند؛ بلکه هر معلمی که دغدغه مبانی دینی دارد، باید بتواند با روشها و مبانی این حوزه آشنا شود و در کنار دانش، از مهارت لازم نیز برخوردار باشد. بنابراین، هدف ما این است که هم دانش و هم مهارت معلمان را تقویت کنیم و فصلنامه نیز باید بتواند در این زمینه نقشآفرینی کند.
در واقع، فصلنامهای که قرار است فعالیت پژوهشی داشته باشد، نباید صرفاً به این انگاره نادرست محدود شود که فصلنامه پژوهشی حتماً باید فقط به پژوهشهای بنیادین بپردازد. ما باید به سمتی حرکت کنیم که هم کار پژوهشی انجام شود و هم کار کاربردی؛ یعنی مطالب واقعاً به کار مخاطب بیاید.
این مسئله بسیار مهم است که وقتی یک مطلب منتشر میشود، مخاطب بتواند از خود بپرسد: «من اکنون چه اقدامی باید انجام دهم؟» طلبهای که وارد آموزش و پرورش میشود، باید بتواند از این مطالب استفاده کند. برای مثال، اگر با مسئله آسیبهای اجتماعی مواجه شد، باید بداند چه اقدامی باید انجام دهد. یا در شرایطی مانند مسئله مقاومت، باید بداند چگونه میتواند در این زمینه نقشآفرینی کند.
به همین دلیل، ما موضوع «تربیت مقاومتی» را نیز مورد توجه قرار دادیم و برای آن یک همایش برگزار کردیم و فراخوان مقاله نیز داشتیم تا مقالات برتر این حوزه را در فصلنامه منتشر کنیم.
بنابراین، فصلنامه باید بهروز باشد و با نیازهای روز ارتباط داشته باشد. در کنار توجه به نیازهای روز، باید نیازمحور نیز باشد. صرف اینکه شش یا ۱۰ مقاله منتشر کنیم، چندان اهمیت ندارد؛ مهم این است که وقتی این مقالات منتشر میشوند، در همان زمان بتوان از آنها استفاده کرد.
بنابراین، روزآمد بودن، کارآمد بودن، توجه به اندیشههای حضرت آقا و توجه به سند تحول بنیادین، از جمله اصولی است که باید در فعالیت فصلنامه مورد توجه قرار دهیم.
در ادامه خدمتتان عرض کنم که فصلنامه محورهای مختلفی نیز دارد. با توجه به اینکه این موارد در سایت فصلنامه موجود است، خواهش میکنم آدرس سایت فصلنامه را نیز برای مخاطبان قرار دهید تا بتوانند از آن استفاده کنند.
در سایت، اصول نگارش فصلنامه، شیوهنامه، محورهای موضوعی و همچنین معرفی و آشنایی با فصلنامه ارائه شده است.
ما همچنین کانالی با عنوان «کانال تربیت متعالی» داریم که آدرس آن را نیز خدمتتان ارسال میکنیم. اگر کسی علاقهمند به همکاری و مشارکت باشد، میتواند وارد این کانال شود و از مطالب و اطلاعیههای آن استفاده کند.
راههای ارتباطی ما نیز شامل شماره تلفن و همچنین شناسه ما در پیامرسان «ایتا» است. اگر پژوهشگر یا فرد دیگری علاقهمند به همکاری باشد، میتوانیم در خدمت ایشان باشیم و از ظرفیت علمی و پژوهشی ایشان استفاده کنیم.
یکی از سیاستهایی که ما در فصلنامه داریم، این است که برخلاف بسیاری از فصلنامهها عمل کنیم. در بسیاری از فصلنامهها، هنگامی که مقالهای برای ارزیابی ارسال میشود، ممکن است پس از بررسی اولیه اعلام شود که موضوع مقاله در اولویتهای فصلنامه نیست یا ساختار مقاله دارای اشکال است و به همین دلیل مقاله در همان مرحله نخست رد شود.
ما در مرحله اول این کار را انجام نمیدهیم. دبیران تخصصی خود را از میان افرادی انتخاب کردهایم که خودشان تا حدودی با فرایند داوری آشنایی دارند و در این زمینه صاحب تجربه هستند.
معمولاً فردی که برای ما مقاله ارسال میکند، یا استاد است و مشخص است که در این زمینه فعالیت تخصصی دارد، یا از میان طلابی است که کاری انجام دادهاند و ممکن است این مقاله، نخستین تجربه پژوهشی آنها باشد. ما بهسرعت مقاله را رد نمیکنیم.
در چنین شرایطی، به نویسنده پیام میدهیم و اگر مقاله از نظر اصول کلی و محتوایی دارای مطلب قابل استفادهای باشد، تلاش میکنیم به جای رد کردن، آن را اصلاح کنیم.
البته منظور این نیست که هر مقالهای را صرفاً به دلیل ارسال شدن بپذیریم؛ اگر مقاله فاقد محتوای قابل استفاده باشد، طبیعتاً نمیتوان آن را وارد فرایند کرد. اما اگر نویسنده برای تولید مقاله زحمت کشیده و محتوای مقاله ارزشمند و قابل استفاده باشد، تلاش میکنیم در بخش روش و ساختار به او کمک کنیم.
برای مثال، ما مقالهای داشتیم که بسیار خوب بود و یک طلبه آن را نوشته بود. استاد راهنما و استاد داور او نیز از مشاهیر و بزرگان بودند و مقاله از پایاننامه استخراج شده بود. مقاله بسیار پربار و پرمفهوم بود و پایاننامه نیز کار بسیار قویای بود و در یکی از مهمترین دانشگاههای کشور، نمره ۱۹/۷۵ گرفته بود.
با این حال، استاد داور و استاد راهنما فرصت نکرده بودند که بهصورت دقیق روی مباحث روشی مقاله کار کنند و مقاله از نظر روششناختی نیاز به اصلاح داشت.
ما این مقاله را رد نکردیم؛ بلکه به نویسنده اعلام کردیم که مقاله نیازمند بازنگری کلی است تا بتواند به سطح مورد نظر برسد. سپس یکی از اساتید خود را مأمور کردیم که با این نویسنده همکاری کند و به او کمک کند تا مقاله اصلاح شود و به سطح مطلوب برسد.اتفاقاً این استاد با ایشان کار کرد و مقاله اصلاح شد. نکته جالب این است که پس از این تجربه، نویسنده به کار پژوهشی علاقهمند شد و چند مقاله دیگر نیز نوشت؛ چراکه وقتی روش کار را یاد گرفت، این تجربه برای او لذتبخش شد و انگیزه بیشتری برای ادامه پژوهش پیدا کرد.
بنابراین، نگاه ما این است که اگر مقاله دارای پارامترهای اصلی و محتوای ارزشمند باشد، تلاش کنیم با اصلاح و هدایت آن، مقاله را به مرحله ارزیابی برسانیم.البته منظور هر مقالهای نیست که صرفاً فردی آن را نوشته باشد و محتوای قابل استفادهای نداشته باشد؛ یا مقالهای که فردی صرفاً از هوش مصنوعی کپی کرده و ارائه داده باشد. منظور ما مقالهای است که نویسنده واقعاً برای آن کار کرده و محتوای آن ارزشمند و قابل استفاده باشد.
چنین مقالهای را معمولاً میپذیریم و با مدیریت و نظارت یکی از اساتید، فرایند اصلاح آن را انجام میدهیم تا مقاله به سطح مناسب برسد. پس از آن، مقاله وارد فرایند ارزیابی میشود و مجدداً در سیستم ارزیابی قرار میگیرد تا بررسیهای لازم انجام شود و در نهایت، مقاله به یک مقاله علمی و قابل استفاده تبدیل شود.
انتهای پیام/
نظر شما